با توجه به اینکه دانشگاه یک سیستم تبدیلی است میتوان کارایی یک دانشگاه را در ابعاد درونی و بیرونی بررسی کرد.
کارایی درونی:
کارایی درونی در نتیجه ارتباطات تعاملی میان اجزای درون دانشگاه است و گاهی مواقع از کارایی کمی مانند افزایش تعداد دانشجویان وهیات علمی و ... صحبت می شود و یا کارایی کیفی مانند بالا رفتن توان هیات علمی صحبت می شود و سه عنصر اساسی که در بررسی کارایی درونی دانشگاه موثر هستند که در ذیل به هر کدام از این عناصر پرداخته می شود:
دانشجو:
بررسی ابعاد کمی دانشجو سولاتی همانند میزان افزایش دانشجو، تعداد واحدهای تکراری، تعداد دانشجویان مشروطی، انصرافی و اخراجی چگونه است؟
ترکیب اقتصادی و اجتماعی دانشجویان، تمام وقت بودن حضور دانشجویان و یا ارتباط بین دانشجویان دوره های مختلف تحصیلی چگونه است؟
بررسی ارتقای دانش علمی و نظری، تولیدات علمی و ... نیز می تواند خصوصیات کیفی دانشجویان را مورد بررسی قراردهد.
هیات علمی:
کیفیت و کمیت اعضای هیات علمی دانشگاه نیز در کارایی درونی آن موثر است.
بررسی فرآیند تحصیلی عضو هیات علمی، محیطی که او درآن آموزش دیده، تحرک علمی او در زمان تحصیل و بعد از آن، توانایی سازماندهی کلاس و ... می تواند در کارایی این عنصر موثر باشد
محتوا:
آموزش در دانشگاه شامل ترکیب سه عنصر اساسی محتوا، هنر آموزش و کیفیت روابط شخصی بین استاد و دانشجو است.
طراحی محتوا باید با توجه به تحلیل های رفتاری و درسی و نیز موقعیت های طبیعی و اجتماعی صورت میگیرد و در بررسی کارایی درونی یک سیستم دانشگاهی باید باید به ارتباط میان محتوا با قابلیت های شناختی توجه شود.
بین سه عنصر که به آنها اشاره شد لازم است یک نوع تعادل پویا شکل گیرد به این معنی که استاد در جهت شناخت دانشجو و تغییرات رفتاری او و نیز محتوای قابل ارائه به دانشجو گام بردارد و زمینه هایی که دانشجو را متاثر میسازد همانند محیط خانوادگی، تجارب و یادگیریهای قبلی دانشجو برای استاد مشخصگردد تا بتوان محتوای متناسب با شناختهای دانشجو طراحی گردد.
کارایی بیرونی:
یک سیسیتم دانشگاهی در ارتباط دائم با محیط اقتصادی، اجتماعیف فرهنگی و سیاسی جامعه است. موجودیت علمی دانشگاه در گرو ماهیت تبادلاتی است که با این محیط ها دارد.
کارایی بیرونی یک سیستم دانشگاهی را بعد کمی و کیفی فارغ التحصیلان و میزان مهارت آنها، میزان خدمات ارائه شده به محیط، تولیدات علمی و فناوری و تناسب آنها با نیازهای جامعه شکل میدهند.البته جهت جلوگیری از کاهش کارایی سیستم دانشگاهی لازم است ارزیابی مستمر از کارایی درونی و بیرونی سیستم دانشگاهی صورت گیرد.
*هان ای بهشت خاطره